۱۴ مهر، روز دامپزشکی، فرصتی برای توجه به متخصصانی است که بخشی از تلاش آن‌ها پیش از رسیدن غذا به سفره انجام می‌شود. وقتی از کیفیت گوشت، مرغ، شیر یا تخم‌مرغ صحبت می‌کنیم، معمولاً تازگی، طعم و بسته‌بندی به ذهن می‌رسد؛ اما پشت این ویژگی‌های قابل مشاهده، موضوع مهم‌تری قرار دارد: ایمنی غذا.
نقش دامپزشک در صنایع غذایی، ایجاد پیوند میان سلامت حیوانات و سلامت مصرف‌کنندگان است. شعار «دام سالم، غذای سالم» همین ارتباط را یادآوری می‌کند؛ سلامت غذا از مراحل پرورش آغاز می‌شود و باید در سراسر مسیر تولید و عرضه حفظ شود.
چرا سلامت دام برای صنایع غذایی اهمیت دارد؟
بخشی از خطرهای غذایی می‌تواند در ابتدای زنجیره و در محیط پرورش شکل بگیرد. پیشگیری از بیماری، شناسایی به‌موقع مشکلات و رعایت بهداشت دامداری‌ها و مرغداری‌ها به کاهش این خطرها کمک می‌کند. دامپزشکان با بررسی وضعیت سلامت حیوانات و همکاری با تولیدکنندگان، در این مرحله نقش مؤثری دارند.
برای صنایع غذایی، این موضوع یک اصل پایه است: کنترل خطر در مبدأ، فرصت بیشتری برای پیشگیری فراهم می‌کند. ماده اولیه سالم، نقطه شروع تولید مطمئن‌تر است؛ هرچند حفظ سلامت آن در مراحل بعد نیز به مراقبت نیاز دارد.
بازرسی در کشتارگاه؛ یک مرحله مهم پیش از فرآوری
یکی از شناخته‌شده‌ترین وظایف دامپزشکان، بازرسی پیش و پس از کشتار است. بررسی حیوان زنده و ارزیابی لاشه، بخشی از کنترل خطرهای مرتبط با گوشت و سلامت عمومی محسوب می‌شود.
اهمیت این مرحله برای واحدهای فرآوری روشن است: کیفیت محصول نهایی به وضعیت ماده اولیه وابسته است. بسته‌بندی جذاب یا فرآوری حرفه‌ای نمی‌تواند جای کنترل بهداشتی در مراحل اولیه را بگیرد.
کنترل مصرف دارو و باقی‌مانده‌های دارویی
درمان حیوانات باید با مصرف مسئولانه دارو همراه باشد. دامپزشکان در انتخاب و مدیریت مصرف داروهای دامپزشکی نقش دارند؛ اقدامی که به کاهش احتمال باقی‌مانده‌های دارویی نامجاز در فرآورده‌های دامی کمک می‌کند.
مصرف سنجیده داروهای ضدمیکروبی نیز بخشی از مقابله با مقاومت میکروبی است. این مسئله، سلامت حیوانات، سلامت انسان و زنجیره غذا را به یکدیگر پیوند می‌دهد و اهمیت نظارت تخصصی را بیشتر می‌کند.
نقش دامپزشک در واحدهای تولید و فرآوری مواد غذایی
دامنه مسئولیت دامپزشکی با ساختار نظارتی هر کشور و نوع فعالیت واحد تولیدی ارتباط دارد. در حوزه فرآورده‌های با منشأ دامی، خدمات دامپزشکی می‌تواند در نظارت بر کنترل‌های بهداشتی فرآوری و توزیع و آموزش فعالان این زنجیره مشارکت داشته باشد.
در یک نظام مؤثر ایمنی غذا، دامپزشک همراه با کارشناسان صنایع غذایی، مسئولان کنترل کیفیت و دیگر متخصصان فعالیت می‌کند. هر بخش، مسئولیت مشخصی دارد و هماهنگی میان آن‌ها به مدیریت بهتر خطرها کمک می‌کند. نتیجه این همکاری باید در عملکرد روزمره واحد تولیدی دیده شود: شناسایی مسئله، ثبت آن و اجرای اقدام اصلاحی.
ردیابی محصول؛ شناخت مسیر غذا هنگام بروز مشکل
اگر درباره سلامت یک محصول تردیدی ایجاد شود، شناخت منشأ و مسیر آن اهمیت پیدا می‌کند. قابلیت ردیابی حیوانات و فرآورده‌های دامی، به مدیریت رخدادهای مرتبط با بیماری و ایمنی غذا کمک می‌کند.
در صنایع غذایی، ثبت اطلاعات باید کاربردی باشد. دانستن اینکه ماده اولیه از کجا آمده و در کدام بخش زنجیره حرکت کرده است، امکان بررسی هدفمندتر مشکل را فراهم می‌کند.
«سلامت واحد»؛ همکاری برای پیشگیری از خطرهای غذایی
رویکرد «سلامت واحد» یا One Health، بر ارتباط سلامت انسان، حیوان و محیط تأکید دارد. در پایش بیماری‌های منتقله از غذا، تبادل اطلاعات میان بخش‌های سلامت انسان، دامپزشکی و نظارت بر مواد غذایی به شناسایی و بررسی خطرها کمک می‌کند.
برای مثال، بررسی یک رخداد غذایی صرفاً با آزمایش محصول پایان نمی‌یابد. اطلاعات مربوط به حیوانات، محیط تولید و مصرف‌کنندگان می‌تواند تصویری کامل‌تر ایجاد کند. دامپزشکان یکی از حلقه‌های تخصصی این همکاری هستند.
دام سالم، غذای سالم؛ مسئولیتی که ادامه دارد
شعار «دام سالم، غذای سالم» بیانگر اهمیت سلامت حیوانات در زنجیره غذاست؛ اما سلامت دام به‌تنهایی کافی نیست. ایمنی غذا به مراقبت پیوسته از مرحله پرورش تا مصرف نیاز دارد و مسئولیتی مشترک میان تولیدکنندگان، نهادهای نظارتی، متخصصان و مصرف‌کنندگان است.
روز دامپزشکی یادآور ارزش کارهایی است که بسیاری از آن‌ها از نگاه مصرف‌کننده پنهان می‌ماند. فودنو به مناسبت ۱۴ مهر، تلاش دامپزشکان و فعالان این حوزه را گرامی می‌دارد؛ متخصصانی که دانش و مسئولیت حرفه‌ای آن‌ها در حفظ سلامت زنجیره غذایی نقش دارد.
پرسش‌های متداول
نقش دامپزشک در صنایع غذایی چیست؟
دامپزشکان در سلامت حیوانات تولیدکننده غذا، بازرسی کشتارگاهی، مصرف مسئولانه داروها و مدیریت خطرهای مرتبط با فرآورده‌های دامی مشارکت دارند.
آیا دام سالم به‌تنهایی به معنی غذای سالم است؟
خیر. سلامت دام یک پایه مهم است، اما رعایت بهداشت و کنترل خطر در مراحل تولید، فرآوری، توزیع و مصرف نیز ضرورت دارد.
نظارت دامپزشکی فقط به گوشت محدود می‌شود؟
خیر. سلامت دام و نظارت مرتبط با آن، برای دیگر فرآورده‌های با منشأ دامی نیز اهمیت دارد؛ دامنه مسئولیت‌ها به ساختار نظارتی و نوع محصول وابسته است.
منابع:
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟