وزارت بهداشت از سومین نسخه رهنمودهای غذایی ایران رونمایی کرد؛ سندی که با هدف ارائه توصیه‌های تغذیه‌ای به‌روز و مبتنی بر شواهد علمی تدوین شده است. مهم‌ترین تغییر این نسخه، جایگزینی بشقاب غذایی به‌جای هرم غذایی است؛ تغییری که با هدف ساده‌تر شدن درک توصیه‌های تغذیه‌ای و کمک به انتخاب‌های سالم‌تر در زندگی روزمره انجام شده است. نسخه جدید علاوه بر اصلاح گروه‌بندی مواد غذایی، موضوعاتی مانند فعالیت بدنی، کاهش مصرف غذاهای بسیار فرآوری‌شده، مدیریت دورریز مواد غذایی و توجه به پایداری محیط‌زیست را نیز در مرکز توصیه‌های خود قرار داده است.

رهنمودهای غذایی ایران چیست و چه کاربردی دارد؟

رهنمودهای غذایی، مجموعه‌ای از توصیه‌های علمی هستند که نتایج پژوهش‌های تغذیه‌ای را به زبان ساده و کاربردی برای عموم مردم ارائه می‌کنند. این دستورالعمل‌ها علاوه بر کمک به انتخاب رژیم غذایی سالم، مبنای بسیاری از سیاست‌گذاری‌های حوزه سلامت، آموزش، تولید و عرضه مواد غذایی نیز محسوب می‌شوند.
طبق اعلام معاونت بهداشت وزارت بهداشت، این رهنمودها از سال ۱۳۸۵ در ایران تدوین شده و هر پنج تا شش سال، متناسب با تغییر الگوی تغذیه و وضعیت بیماری‌های مرتبط با رژیم غذایی، مورد بازنگری قرار می‌گیرند.

مهم‌ترین تغییر؛ بشقاب غذایی جایگزین هرم غذایی شد

برجسته‌ترین تغییر نسخه ۱۴۰۴، کنار گذاشتن هرم راهنمای غذایی و معرفی بشقاب غذایی است. این مدل تصویری، سهم نسبی هر گروه غذایی را در یک وعده غذایی به شکل ساده‌تر نمایش می‌دهد و می‌تواند درک توصیه‌های تغذیه‌ای را برای عموم مردم آسان‌تر کند. علاوه بر آن، تصویر فعالیت بدنی نیز به این الگو اضافه شده تا نقش ورزش و تحرک در حفظ سلامت، در کنار تغذیه سالم، بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

تغییرات جدید در گروه‌های غذایی

نسخه جدید رهنمودهای غذایی ایران تنها به تغییر شکل گرافیکی محدود نشده و اصلاحاتی در طبقه‌بندی مواد غذایی نیز ایجاد شده است.

 سیب‌زمینی به گروه نان و غلات منتقل شد

در دو نسخه قبلی، سیب‌زمینی در گروه سبزی‌ها قرار داشت؛ اما در نسخه جدید، به دلیل ارزش تغذیه‌ای و محتوای نشاسته‌ای آن، به گروه نان و غلات منتقل شده است. این تغییر با هدف همخوانی بیشتر طبقه‌بندی مواد غذایی با شواهد علمی و الگوی مصرف جامعه انجام شده است.

 حذف گروه متفرقه

در نسخه جدید، گروه «متفرقه» حذف شده و روغن‌های مایع گیاهی به‌عنوان یکی از اجزای مستقل الگوی غذایی سالم معرفی شده‌اند. همچنین بر مصرف آب به‌عنوان نوشیدنی اصلی روزانه تأکید بیشتری شده است.

توجه بیشتر به غذاهای فوق فرآوری‌شده و محیط‌زیست

یکی از مهم‌ترین پیام‌های نسخه سوم رهنمودهای غذایی ایران، توجه هم‌زمان به سلامت انسان و پایداری محیط‌زیست است. در این نسخه، دو توصیه جدید به دستورالعمل‌های تغذیه‌ای کشور اضافه شده است:

• کاهش مصرف غذاهای بسیار فرآوری‌شده (Ultra-Processed Foods)
• کاهش دورریز مواد غذایی و مدیریت بهتر آن در سطح خانوار

همچنین موضوعاتی مانند کاهش ردپای آب، کاهش انتشار کربن و ترویج الگوهای غذایی پایدار نیز در تدوین این سند مورد توجه قرار گرفته‌اند.

چرا این تغییرات اهمیت دارند؟

در سال‌های اخیر، افزایش شیوع اضافه‌وزن، چاقی، بیماری‌های غیرواگیر و کاهش فعالیت بدنی، ضرورت بازنگری در توصیه‌های تغذیه‌ای را بیش از گذشته نشان داده است. نسخه جدید رهنمودهای غذایی ایران تلاش می‌کند علاوه بر ارائه توصیه‌های ساده‌تر و قابل فهم‌تر، مردم را به انتخاب غذاهای سالم‌تر، افزایش تحرک و کاهش اثرات زیست‌محیطی رژیم غذایی تشویق کند.

جمع‌بندی

سومین نسخه رهنمودهای غذایی ایران را می‌توان گامی مهم در به‌روزرسانی توصیه‌های تغذیه‌ای کشور دانست. جایگزینی بشقاب غذایی به‌جای هرم، توجه به فعالیت بدنی، محدود کردن مصرف غذاهای فوق فرآوری‌شده، اصلاح گروه‌بندی برخی مواد غذایی و تأکید بر پایداری محیط‌زیست، از مهم‌ترین تغییرات این نسخه هستند. در صورت آموزش و اجرای صحیح این رهنمودها، می‌توان انتظار داشت آگاهی عمومی درباره تغذیه سالم افزایش یافته و زمینه برای بهبود سلامت جامعه فراهم شود.

اگر به موضوعات علمی حوزه تغذیه، ایمنی غذا و تازه‌ترین اخبار صنعت غذا علاقه‌مند هستید، FoodKnow را دنبال کنید تا جدیدترین مقالات، تحلیل‌ها و اخبار معتبر این حوزه را از دست ندهید.